Preface PRZEDMOWA. W drugiej połowie ubiegłego stulecia, a ponownie w drugiej połowie obecnego, południowa Rosja była widownią rozległych buntów: pierwszy miał charakter polityczny, drugi religijny; oba rozgrywały się mniej więcej na tej samej szerokości geograficznej, z tą tylko różnicą, że jeden zrodził się na wschód od Wołgi, a drugi w prowincjach na zachód od tej wielkiej rzeki. De Quincey, w swoim własnym malowniczym stylu, opowiedział historię pierwszego — buntu kałmuckich Tatarów w 1771 roku; ukazując, jak z powodu ucisku ze strony Rosji, jej pychy i wyniosłej pogardy wobec nich, jej lekceważenia dla ich religii oraz postanowienia, by sprowadzić ich do zupełnego niewolnictwa, ten tatarski lud, ogromna rzesza sześciuset tysięcy dusz, spalił swoje domostwa i wyruszył przez pustkowie w poszukiwaniu krainy wolności oddalonej o jakieś trzy tysiące mil. Wielkim buntem naszych czasów jest bunt ludu opuszczającego nie terytorium, lecz religię Imperium Rosyjskiego. Historię tego drugiego buntu opowiada nam tutaj z wielką wyrazistością i siłą ktoś wyjątkowo dobrze przygotowany do tego zadania, będący prawdopodobnie lepiej obeznany ze Stundystami niż ktokolwiek inny, kto o nich pisał. Jest to historia niezwykle interesująca, która powinna głęboko poruszyć serce każdego chrześcijanina, a autor i wydawca oddają wybitną przysługę świętej sprawie wolności religijnej i człowieczeństwa, ujawniając te fakty szeroko i daleko. Tam, w okolicach Chersonia, gdzie nasz wielki filantrop John Howard padł ofiarą zarazy w 1790 roku i gdzie spoczywa, ruch stundystów wziął swój początek jakieś trzydzieści pięć lat temu. Przyczyna jego powstania jest starą i często powtarzającą się historią w dziejach chrześcijaństwa. Oficjalny, uznawany przez państwo Kościół uległ zepsuciu, pogrążył się w zeświecczeniu i martwocie; rażąca niemoralność i zmysłowe życie duchowieństwa doprowadziły religię do zupełnej pogardy, aż wreszcie, w sposób najbardziej nieoczekiwany, tchnienie Boga zaczęło wnosić życie wśród umarłych. Albowiem nawet zepsuty Kościół nie może całkowicie wykluczyć Boga z Jego własnego świata ani zamknąć Chrystusowi dostępu do dusz, za które umarł. Ruch stundystów, jak wskazuje jego nazwa, miał niemieckie pochodzenie. Już w 1778 roku wielka cesarzowa Katarzyna zasiedliła Chersoń chłopami ze Szwabii, którzy przywieźli ze sobą swoją religię, swoich pastorów oraz pracowity i stateczny sposób życia. Przez wiele lat uprzedzenia narodowe i bariery językowe trzymały Rosjan i Niemców z dala od siebie. Lecz prędzej czy później prawdziwe życie zaczyna wydawać owoce. Ludzie mogą nawet wątpić w boskie natchnienie Pisma Świętego, lecz rzadko zdarza się, by wątpili w boskie natchnienie objawiające się w konsekwentnym życiu, bezinteresowności ducha i prawdziwej braterskiej służbie. Niektórzy rosyjscy chłopi, którym niemieccy sąsiedzi pomogli w biedzie lub posługiwali w chorobie, zaczęli uczęszczać na ich nabożeństwa — uczestniczyć w stunden, czyli godzinach uwielbienia i modlitwy; nauczyli się czytać, otrzymywali Nowy Testament w swoim własnym języku, a z czasem niektórzy z nich odnaleźli głębsze błogosławieństwo życia wiecznego. W ten prosty, biblijny sposób rozpoczął się ten pamiętny ruch. Ludzie opowiadali sąsiadom, co Bóg uczynił dla ich dusz, i tak niebiańska zaraza przenosiła się z chaty do chaty, ze wsi do wsi i z prowincji do prowincji, aż w końcu rosyjskich Stundystów można było znaleźć we wszystkich prowincjach, od granic Cesarstwa Austriackiego na zachodzie po krainy Kozaków dońskich na wschodzie, a ich liczba miała wynosić około ćwierć miliona dusz. Przebieg tego niezwykłego rozwoju życia religijnego, wybitni ludzie, których ruch ten wyłonił, stopniowe podnoszenie się ludu, jego poglądy i organizacja kościelna oraz straszliwa burza prześladowań, jaką na nich rozpętano — wszystko to i wiele więcej zostało uderzająco przedstawione w artykułach, które następują. Opowieść ta brzmi jak jedna z kart kronik pierwotnego Kościoła. Brutalne cierpienia zadawane z jednej strony i heroiczna stałość okazywana z drugiej mogą dobrze poruszyć każde serce wśród nas. De Quincey mówi, że w następstwie buntu Tatarów w 1771 roku Europa miała oglądać widok narodu pogrążonego w agonii. Dotyczy to również cierpień dzisiejszych Stundystów i wzywa do pełnego oburzenia protestu każdego prawego mężczyzny i każdej prawej kobiety w tym chrześcijańskim kraju. Choć rosyjska władza urzędowa może wydawać się tępa i arogancko nieustępliwa, ów protest nie będzie daremny. M. Pobiedonoscew, oberprokurator Świętego Synodu, którego uważa się za odpowiedzialnego za opisane na tych stronach okrucieństwa, może być zaślepionym fanatykiem, jak Saul z Tarsu, sądzącym, że służy Bogu, i może być wszechpotężny jako dostojnik kościelny, lecz nie jest zbyt ślepy, by dostrzec sygnał ostrzegający przed burzą na naszych brzegach, ani zbyt potężny, by odczuć siłę oburzenia zachodniego chrześcijaństwa, gdy raz zostanie ono należycie rozbudzone. Narody są dziś, w epoce prasy i błyskawicznie rozchodzących się wiadomości, o wiele bliżej siebie niż przed stuleciem, a nawet najsilniejszy naród musi w końcu ulec temu umiłowaniu sprawiedliwości i słuszności, które ostatecznie jest silniejsze niż bataliony i potężniejsze niż edykty królów. Wszyscy możemy coś uczynić, by kształtować oświeconą opinię publiczną, i wszyscy możemy nosić tych cierpiących braci i siostry w sercach, zanosząc ich w modlitwie przed Boga. JOHN BROWN. Bedford.