CHAPTER VIII. PERSECUTION UP TO DATE. ROZDZIAŁ VIII. PRZEŚLADOWANIE DO DZIŚ. W tym rozdziale zakończymy nasz opis prześladowań, jakie znosili nieszkodliwi protestanci z południowych stepów Rosji, a następnie przejdziemy do rozważań: po pierwsze, nad wewnętrzną organizacją ich Kościoła; po drugie, nad ich poglądami religijnymi i społecznymi; wreszcie nad ich obecną sytuacją i prawdopodobną przyszłością. Ze względu na z konieczności ograniczony charakter tych szkiców nie zdołaliśmy przedstawić pełnego obrazu nieznośnych krzywd wyrządzanych stundystom. Naszym celem było raczej wybranie reprezentatywnych przypadków prześladowań, aby w możliwie najprostszej formie ukazać naszym czytelnikom to, co rzeczywiście się wydarzyło. Zadbaliśmy o to, by przykłady te reprezentowały liczne grupy podobnych przypadków, do których dochodziło we wszystkich częściach południa Rosji. Kilka najnowszych przykładów działalności rosyjskich świętych Dominików dziewiętnastego wieku będzie tematem tego rozdziału. Pierwszy przypadek, który przytoczę, dotyczy trzech chłopów ze wsi Turbowka w guberni kijowskiej. Zmarła matka jednego z tych mężczyzn, a ksiądz z ich wsi postanowił, że nie wolno jej pochować własnej wspólnocie. Pod nieobecność syna zmarłej ksiądz zdołał w jakiś sposób przejąć ciało i przewieźć je do kościoła. Gdy odmawiano modlitwy o spokój duszy, trzej chłopi weszli do kościoła i w przypływie wzburzenia i gniewu wyrwało im się kilka słów, które doprowadziły do burdy, podczas której ksiądz został uderzony. Nie mamy wielkiej skłonności do usprawiedliwiania człowieka, który zadał ten cios. Był to czyn nieostrożny, a w tych okolicznościach wręcz szaleńczy; kara była jednak straszliwa. Aresztowano pięciu stundystów pod zarzutem świętokradztwa; dwóch z nich wyrzekło się stundyzmu i wymierzono im symboliczne kary więzienia, lecz pozostałych trzech skazano na dwanaście, trzynaście i piętnaście lat ciężkich robót na Syberii. Piotr Bojczenko, człowiek o niezwykle szlachetnym charakterze, jedna z głównych podpór stundyzmu w guberni Kurskiej, został oskarżony przed sądem o szerzenie poglądów ewangelicznych. Dowody były bezsporne; rzeczywiście przyczynił się do wyprowadzenia wielu ludzi z ciemności ku światłu i szczycił się tym. Uznany za „winnego” został zesłany na Kaukaz z utratą wszelkich praw i przywilejów obywatelskich. Przez ponad pięć miesięcy leżał w więzieniu, traktowany pod każdym względem jak pospolity przestępca, a następnie, odziany w hańbiący strój więzienny i z owymi brzęczącymi kajdanami na nadgarstkach i kostkach, których odgłos słyszany w Rosji przyprawia o dreszcze, został wraz ze wszystkimi zwykłymi akcesoriami okrucieństwa wysłany do odległego miejsca zesłania. Jak oburzony wykrzyknął inny pisarz, opisując ten właśnie przypadek Bojczenki: „Cóż takiego uczynił Bojczenko, by zasłużyć na całą tę hańbę i wstyd? Czy był wyrafinowanym oszustem, który zwiódł i doprowadził do ruiny tłumy ludzi, którzy mu zaufali? A może karciarzem? Albo łapownikiem? Nie, nie: tacy zasiadają na wysokich stanowiskach, wymierzają sprawiedliwość, dowodzą armiami i rządzą giełdą. Bojczenko tylko czytał sąsiadom Nowy Testament i wyjaśniał, dlaczego nikt nie powinien padać na twarz przed ikoną. Za to przemierzał śniegi Kaukazu, zesłany w kajdanach”. Zdarza się niekiedy, że w konkretnej wsi dokonuje się całkowitej rozprawy ze stundystami. Tak było w Głuchach, w guberni mohylewskiej. Było tam dziewięciu stundystów i wszystkich od razu zawleczono do więzienia. Nadszedł termin ich rozprawy i wszystkich skazano na zesłanie na Kaukaz. W kajdanach i z wszelkimi innymi oznakami hańby zostali wysłani do miejsca przeznaczenia, cierpiąc po drodze niewyobrażalne udręki. Z tej samej okolicy i mniej więcej w tym samym czasie Leon Promaczenko również został zesłany na Kaukaz, lecz zgodnie z procedurą administracyjną, ponieważ dowody przeciwko niemu były wyjątkowo słabe. Zanim opuścił dom, nieszczęsny człowiek został niemal zamordowany przez sąsiadów podczas wybuchu fanatycznej gorliwości. Z Balty dwanaście rodzin stundystów usunięto na Kaukaz na mocy rozporządzenia administracyjnego; z Bogusłowia wysłano cztery, a ze Stanisławczyka dziesięć. Setki innych rodzin, obawiając się zesłania, które oznacza całkowite zubożenie, sprzedały swój dobytek i udały się do Rumunii albo do guberni sąsiadujących z Syberią. Oblicza się, że do samej guberni orenburskiej wyemigrowało niemal tysiąc osób. Wioski stundystów żyją teraz w terrorze; mężczyźni, kobiety i dzieci nieustannie lękają się policji oraz jej zawsze wiernych sprzymierzeńców, księży. Gdziekolwiek uważa się, że ramię prawa osłabło albo że środki podejmowane przez rząd nie są dość surowe, ci wierni przyjaciele zawsze gotowi są podsycać fanatyzm prawosławnych wieśniaków przeciwko ich stundystycznym sąsiadom, a niektóre z najbardziej barbarzyńskich czynów, jakie mogły splamić prześladowanie religijne, były nieuchronnym tego następstwem. W kilku wsiach guberni chersońskiej prawosławni chłopi, podburzani głównie przez księży, powstali przeciwko stundystom i znęcali się nad nimi w najbardziej okrutny sposób. Biczowano ich, bito i więziono. Jednemu biednemu nieszczęśnikowi związano i wykręcano ramiona, aż trysnęła z nich krew; innemu wbito gwoździe w stopy; grupie baptystów przez ponad godzinę polewano wodą 6 stycznia ubiegłego roku, gdy termometr wskazywał czterdzieści stopni mrozu. Jednak prawdopodobnie najbardziej przerażający ze wszystkich przypadków wydarzył się ubiegłej jesieni w guberni kijowskiej. Gdyby nie był poświadczony w każdym szczególe, wydawałby się niewiarygodny. Mamy przed sobą listy poszkodowanych i chociaż zostały one już opublikowane w całości w Świecie Chrześcijańskim, uważamy za swój obowiązek ponownie się do nich odwołać. „Przez cały dzień — pisze jeden ze stundystów z Kapustińca — zmusza się nas do przymusowej pracy gromadzkiej i nie pozwala wracać do domów. Jeśli wrócimy nocą, znów nas przeganiają. W domu pozostają tylko kobiety i dzieci. Naczelnik okręgu oraz miejscowy komisarz policji zbierają grupę pijanych chłopów i chodzą do naszych chałup, gdzie hańbią nasze kobiety. Wybili wszystkie szyby w naszych domach. Zebrali mnóstwo cuchnących chwastów i podpalili je w izbach, starannie zamykając okna i drzwi, tak że nasze nieszczęsne żony i dzieci omal nie udusiły się od dymu. Przez całą noc trzymano je w tej atmosferze. Policja zabrała nam wszystkie książki”. Inny list z tego samego okręgu głosi: „Późną nocą, gdy wszyscy śpią, tłum mieszkańców wsi, prowadzony przez policję, wchodzi do naszych domów, straszy dzieci i tak znęca się nad naszymi kobietami, że ledwie uchodzą z życiem. Inni przychodzą i torturują nas, wykręcając nam uszy. Późną nocą 30 września niektórzy z nich przyszli do mojej żony pod moją nieobecność i torturowali ją, tak jak czytamy w Biblii o Zuzannie, tylko jeszcze gorzej. Zdjęli z niej ubranie, rzucili ją na ziemię i siłą ją zgwałcili. Starszy również ją zgwałcił. Następnie kazali jej się przeżegnać, a kiedy odmówiła, zmusili ją do tego. Pamiętajcie, że była wtedy w ciąży. Wykręcali jej ramiona, sprawiając straszliwy ból, rozszarpali jej ciało i w chwili, gdy to piszę, jest niemal na łożu śmierci. Wszystkie nasze okna i naczynia zostały rozbite. Ze łzami prosimy was, czy nie możecie nam jakoś pomóc”. Czy jednak ludzie ci nie mają żadnej ochrony prawnej? Otóż w rzeczywistości wiemy, że władze, w tym gubernator Kijowa, wiedziały o tych okrucieństwach już od ubiegłego października i że do chwili obecnej nie podjęto ani jednej próby postawienia ich sprawców przed sądem! Jednym z najbardziej złowrogich aspektów tych prześladowań jest ich tak demoralizujący wpływ nawet na prawosławnych. Duchowieństwo i policja zachęcają ich do udziału w ohydnym systemie szpiegowania. Arcybiskup AMBROŻY z Charkowa, jeden z najgorliwszych inkwizytorów, otwarcie nakazał swoim wiernym zgłaszać księżom wszelkie podejrzane przypadki herezji, jakie zauważą w swoim otoczeniu, powierzając sprawę życia i śmierci osądowi najbardziej nieoświeconych chłopów w Europie. Arcybiskup uchodzi za poetę, a niektóre z najbardziej wzniosłych dzieł jego muzy powstały w obronie jego Kościoła. Jeśli przytoczymy dwie zwrotki utworu o stundystach, którego autorstwo przypisuje się jemu i który został zatwierdzony do rozpowszechniania wśród chłopstwa, nasi czytelnicy będą mogli ocenić ducha ożywiającego wysoko postawionych członków rosyjskiej hierarchii. Arcybiskup woła Okrutny i mroczny jak demon, Unika wszystkich wiernych chrześcijan, I pełza do najciemniejszych zakątków — Ten wróg Boga, przeklęty stundysta. Bezmyślni i nieszkodliwi, którzy w pobliżu Nory tego złośliwego zwierza Zostają splugawieni bluźnierstwami i oszczerstwami, I mamieni przez przeklętego stundystę. [ 4 ]