CHAPTER VI. PERSECUTION OF THE LEADERS. ROZDZIAŁ VI. PRZEŚLADOWANIE PRZYWÓDCÓW. Kiedy rząd postanowił uderzyć w stundyzm poprzez jego przywódców, podjął krok, który z jego własnego punktu widzenia był najskuteczniejszy. Dalsze nakładanie grzywien i więzienie nic nieznaczących stundystów we wsiach — ludzi, których działalność w żaden sposób nie wpływała na cały ruch — przy jednoczesnym puszczaniu organizatorów i kaznodziejów wolno nie było rozsądnym systemem prześladowań. Policja szybko to odkryła i natychmiast podjęto kroki w celu sporządzenia listy tych, którzy najbardziej wyróżniali się w obronie sprawy protestanckiej. Listy te przesłano gubernatorom guberni i wkrótce potem cios za ciosem zaczęły spadać na apostołów stundyzmu. Jednym z pierwszych, którzy ucierpieli, był Titchenko, chłop z guberni kijowskiej. Oskarżono go o usiłowanie odciągnięcia współmieszkańców swojej wsi od Kościoła prawosławnego, a ponadto o bluźniercze wypowiedzi przeciwko świętości ikon. Miał nawet porównywać ikony do bożków. Sąd uznał go za winnego i skazał na grzywnę oraz sześć tygodni więzienia. Jednak ksiądz, który był jego oskarżycielem, niezadowolony ze względnej łagodności sądu, złożył zażalenie do arcybiskupa kijowskiego, a gubernatora guberni poproszono o uchylenie decyzji sądu. Tak więc nieszczęsny Titchenko, gdy tylko skończyło się jego sześć tygodni w więzieniu, został "zesłany administracyjnie" i wraz z rodziną zmuszony do osiedlenia się w jednej z odległych guberni imperium. Wszystkich swoich skromnych rzeczy musiał pozbyć się z ogromną stratą, a kiedy w końcu dotarł do celu, był człowiekiem zrujnowanym. Niedługo po sprawie Titchenki nastąpiła sprawa Trofima Babienki. Babienko nie był zbyt mądrym człowiekiem; odznaczał się większą gorliwością niż rozwagą. Jego sąsiedzi bardzo oburzali się na jego wzmianki o ich "bałwochwalstwie" i "głupocie" i, biorąc prawo we własne ręce, dotkliwie go pobili. Aby poskarżyć się na ich postępowanie, przybył przed oblicze gubernatora Kijowa. Ten dostojnik, nie zadając sobie trudu, by zbadać istotę sprawy, nakazał natychmiast aresztować Babienkę i zesłać go do Przedkaukazia. Jego żonie i rodzinie nie pozwolono zobaczyć się z nim przed wyjazdem, a pozbawieni nagle żywiciela, zostali zrujnowani. Sprawa Ivana Soloveva jest interesująca, ponieważ ukazuje inną metodę łamania człowiekowi ducha i rujnowania jego widoków na przyszłość. On również należał do kijowskich przywódców, był młodym człowiekiem o bystrej inteligencji i żarliwym usposobieniu. Oskarżony przed gubernatorem o szerzenie heretyckich nauk, otrzymał zawiadomienie, że w ciągu czternastu dni ma opuścić granice guberni kijowskiej. Miał pięcioro dzieci i żonę, a także dobrze prosperujące małe gospodarstwo. Wszystko trzeba było sprzedać ze stratą, która rujnowała majątek. Jednak z otuchą opuścił wszystko i osiedlił się w guberni chersońskiej, gdzie z determinacją zaczął odbudowywać swoją zrujnowaną fortunę. Ziarno ledwie znalazło się w ziemi, gdy miejscowe władze poinformowały go, że gubernator nakazał mu "ruszyć dalej". Był zadłużony za ziarno i bydło, więc wkroczyli Żydzi, zagarnęli wszystko i pewnego ranka on wraz z rodziną rozpoczął długą, liczącą sto pięćdziesiąt mil wędrówkę do Besarabii. Uratował się jeden stary koń, który pomógł ulżyć im w marszu, bo wszyscy po kolei na nim jeździli. Po miesiącu wędrówki dotarli do Besarabii, lecz dwoje dzieci zmarło po drodze. Zaledwie osiadł w małej wiosce niedaleko Kiszyniowa, gdy znów nadeszło to budzące grozę polecenie, by "ruszyć dalej", i znękany Solovev ponownie rozpoczął tułaczkę. Kolejne dziecko zmarło w Besarabii, a uszczuplona rodzina ruszyła teraz do Taurydy, gdzie miał nadzieję, że bracia udzielą mu pomocy w potrzebie. Mniej więcej w połowie drogi, gdy przechodził przez niewielkie miasteczko, policja poinformowała go, że nie wolno mu kontynuować dotychczasowej trasy, lecz ma udać się do Przedkaukazia, dokąd już wysłano rozkazy, aby przygotować władze na jego przybycie. Nieszczęsny, udręczony człowiek, z chorą żoną i dwojgiem pozostałych dzieci, dotarł w końcu do Stawropola, wygłodzony i wycieńczony, z nadzieją i żarem ducha, które na zawsze w nim wygasły. Sprawa Soloveva jest typowa dla wielu innych. Jeden z najszlachetniejszych kaznodziejów kijowskich, Ivan Lisotski, został potraktowany w ten sam sposób. Dwoje jego dzieci również nie wytrzymało trudów podróży, także pozbawiono go środków do życia i przez ponad dziesięć lat przeganiano z guberni do guberni, lecz w przeciwieństwie do Soloveva nigdy nie stracił nadziei; zawsze pozostawał pełen otuchy i pogody ducha, a teraz, z miejsca wygnania w odległym Zakaukaziu, utrzymuje korespondencję z przyjaciółmi w Rosji, dodaje im otuchy w ich trudach i w znacznym stopniu łączy więzami braterskiego współczucia pogrążonych w smutku mieszkańców wsi, których los staje się tak straszny, z tymi, którzy odeszli od nich na banicję i wygnanie. Przez wszystkie pięć lat od 1882 do 1887 roku policja działała na rzecz inkwizycji. Lokalne więzienia w guberniach kijowskiej, charkowskiej, besarabskiej i chersońskiej stale były pełne stundystów — mężczyzn i kobiet, których albo osądzono i uznano za winnych nakłaniania prawosławnych do odstępstwa, albo przetrzymywano pod zarzutem popełnienia takiego czynu. Każda grupa przestępców opuszczająca centralne więzienia w tych guberniach liczyła wśród swoich członków ludzi, którzy byli szlachetnymi sługami Pana Jezusa Chrystusa, a szli w kajdanach, z ogolonymi głowami i odziani w hańbiące więzienne stroje za jedyne przewinienie, jakim było pragnienie oddawania czci Bogu zgodnie z nakazami własnego sumienia. Nie czyniono żadnej różnicy między takimi "przestępcami" a najgorszymi opryszkami w kraju. Szli tym samym etapem, nocą tłoczyli się w tych samych ohydnych norach, musieli słuchać plugawych rozmów swoich towarzyszy i byli traktowani przez pilnujących ich żołnierzy z taką samą pogardą. Oczywiście wielu stundystów cieszyło się z możliwości prowadzenia w ten sposób szlachetnej działalności ewangelizacyjnej. Pewien człowiek, szlachetnego charakteru, który trafił do więzienia w Tyflisie wśród bandy nikczemnych łotrów, opisał swoją radość z tego, że otrzymał taką sposobność głoszenia Ewangelii.[2] Opisał, jak musiał włożyć brudny więzienny strój, pełen robactwa i poplamiony wszelkim plugastwem. Opisał cuchnącą atmosferę nory, w której on i dwudziestu innych spędzali godziny tropikalnych nocy. Jednak pozostali więźniowie z czasem zaczęli szanować jego łagodny charakter; opowiadał też, jak niektórzy z nich, nie mogąc w żaden inny sposób okazać mu życzliwości, zwinęli swoje więzienne buty w worek i nocą podłożyli mu ten tobołek pod głowę, aby służył mu za poduszkę. Jedynym zarzucanym temu człowiekowi przewinieniem były lekceważące słowa przeciwko Kościołowi prawosławnemu. Nie stanął przed sądem, nie było przeciwko niemu żadnych dowodów poza podejrzeniem księdza, lecz karą za to były cztery lata wygnania do odległej guberni imperium oraz utrata większości praw i przywilejów osobistych. Nie sposób w takim szkicu przedstawić nawet setnej części przypadków okrutnych prześladowań, o których dowiedzieliśmy się w ciągu minionych dziesięciu lat. Możemy jedynie wybrać tu i ówdzie przykłady ze wszystkich części południa Rosji i przedstawić je naszym czytelnikom jako przypadki reprezentujące setki innych. Yegor Ivanov był sierżantem w rezerwie wojskowej; podczas służby wojskowej przeszedł na protestantyzm. Awansował do żandarmerii i był na tyle nierozważny, że pewnego razu znalazł się na zebraniu stundystów, podczas którego siekierą rozbito ikonę. Sam nie brał udziału w niszczeniu ikon, lecz sympatyzował z tym ruchem. Ława przysięgłych uznała go za winnego współudziału w tym czynie i skazano go na dożywotnie wygnanie, wraz z utratą wszystkich osobistych praw i przywilejów. Jego podróż do odległej części Zakaukazia, wyznaczonej mu jako miejsce pobytu, była straszna. Zakuty w kajdany przemierzał śniegi kaukaskich przełęczy, a nocne sceny w źle wentylowanych domach etapowych były potworne. Duszne powietrze, nieprzyzwoitość, obrzydliwe robactwo i brutalność strażników — tego nigdy nie zapomni. Dziwi się, że nie popadł w obłęd. Przejdźmy teraz do sprawy Ivana Golovtchenki, kaznodziei stundystów w guberni Jekaterynosławia. Stawiono go przed sądem pod zarzutem szerzenia nauk stundystów. Dowody przeciwko niemu były niezwykle wątłe, lecz mimo to wystarczyły, by przekonać prawosławną ławę przysięgłych złożoną z chłopów o jego winie. Skazano go na trzy lata więzienia. Gdy tylko upłynął okres jego uwięzienia, władze zasięgnęły w jego rodzinnej wsi informacji, czy można mu bezpiecznie pozwolić na powrót do domu. Ksiądz, do którego zwrócono się z tym pytaniem, uniósł ręce w zbożnej zgrozie na samą tę myśl. "Z pewnością nie," odparł, "jest arcyheretykiem i tylko sprowadzi moją trzodę na manowce." Wydano więc administracyjne zarządzenie, na mocy którego biednego Golovtchenkę zesłano na całe życie na Syberię. Podczas jego pobytu w więzieniu jego nieszczęsna rodzina dosłownie przymierała głodem, a ich doświadczenia podczas długiej i bezludnej drogi na Syberię były straszne.