CHAPTER XIII. SERVICES. ROZDZIAŁ XIII. NABOŻEŃSTWA. ; ani też nierzadko nie ma w nich żadnych sprzętów czy mebli, które zwykliśmy kojarzyć ze sprawowaniem nabożeństwa. Ubóstwo, prostota i surowość — oto cechy miejsca spotkań stundystów. Jest tam pobielona izba, nieskazitelnie czysta; na ścianach wiszą być może dwa lub trzy teksty Pisma na kartonie; na jednym końcu izby znajduje się mały stół i stołek dla kaznodziei — stół przykryty białym obrusem; dla zgromadzenia ustawiono kilka prostych ław i stołków; podłoga jest gliniana; dach podtrzymują plecionka i prymitywne krokwie. Jest to izba w chłopskiej chacie, opróżniona z pościeli, naczyń mleczarskich czy worków zboża, użyczana braciom w każdy niedzielny ranek na ich nabożeństwo. Stundystowskie spotkania nie odbywają się w budynkach przeznaczonych wyłącznie do tego celu Na stole leżą Nowy Testament i śpiewnik. Śpiewnik jest jednym z trzech zbiorów — „Głos wiary”, „Radosne pieśni Syjonu” lub „Pieśni duchowe”. Z tego, co już powiedzieliśmy o teologii stundystów, nasi czytelnicy będą oczekiwać, że czytanie i studiowanie Nowego Testamentu stanowią główną część zwykłego nabożeństwa. Rzadko zdarza się, by rozdział był czytany bez towarzyszącego mu komentarza o niemałej wartości egzegetycznej. Lecz choć czytanie i objaśnianie Pisma jest ważną częścią nabożeństwa, o śpiewaniu ich osobliwych hymnów trudno powiedzieć, by zajmowało podrzędne miejsce. Małorusini, wśród których Nowy protestantyzm znalazł swoich głównych wyznawców, są niezwykle miłośnikami muzyki; większość z nich ma doskonały głos i wyczulone poczucie harmonii. Intonuje się hymn za hymnem, a osoby postronne, które były obecne na stundystowskich nabożeństwach śpiewanych, zgodnie chwalą ich skuteczność oraz prosty i piękny sposób, w jaki wykonywana jest większość hymnów. Spora część „Radosnych pieśni” oraz innych hymnów używanych na zgromadzeniach stundystów to mniej lub bardziej nieudolne tłumaczenia z niemieckich i angielskich oryginałów, w szczególności ze zbioru pana Sankeya. Te, które mają rosyjskie pochodzenie, są pod każdym względem osobliwymi utworami i zasługują na większą uwagę, niż dotąd im poświęcano. O jednej z nich, hymnie do Ducha Świętego, musimy tu wspomnieć. Jest również nieudolna, zapewne zbyt ekstatyczna dla chłodnych natur Zachodu, i niewątpliwie wyszła spod pióra jakiegoś niewykształconego chłopa. O Duchu Święty, me światło! Niech Twoje promienie oświecą mą duszę, Ty jesteś obietnicą Chrystusa. Na wieki będę z Tobą. O Duchu Święty, mój Boże! Wzmocnij mnie swoją mocą, Usuń moje ukryte grzechy i obdarz mnie radością. Dziś jesteś mój. O Duchu Święty, moja radości! Osłaniaj mnie swoją siłą. Broń mnie przed własnymi uczynkami. Na wieki jesteś mój. O Duchu Święty, moja miłości! Pozostań ze mną tej nocy, Pokonaj we mnie Księcia tego świata, Dla Twojej miłości. Amen. Stundyści modlą się na klęczkach. Ich modlitwy są długie, często pełne powtórzeń i rzadko pozbawione łez. Ich postawa podczas modlitwy wyraża najgłębszą pokorę przed Bogiem oraz bezlitosne badanie siebie i umniejszanie własnej wartości. Można by sądzić, że uważają opłakiwanie grzechu za główny przedmiot modlitwy. Rzadko w ich publicznych nabożeństwach słychać nutę wdzięcznego uznania Bożych łask. Cała radość ich chrześcijańskiego doświadczenia, jego żar i ekstaza, rozbrzmiewa w hymnach; ich pokora i głębokie przygnębienie — w modlitwach. M. Komarow, znany autor piszący o stundystach, tak opisuje spotkanie, w którym uczestniczył. Jest to dość wierny opis i można go uznać za charakterystykę zwykłego spotkania. „Kiedy sekciarze się zgromadzili, pozdrowili się nawzajem słowami: «Jak się masz, bracie albo siostro?», podając sobie ręce; mężczyźni całowali mężczyzn, a kobiety kobiety. Jeśli obecny jest baptysta, tylko podaje rękę. Po wzajemnych pozdrowieniach siadają: mężczyźni po jednej stronie, kobiety po drugiej. . . . Prezbiter zajmuje następnie miejsce przy stole i zwracając się do zgromadzenia, mówi: «Rozpoczniemy nabożeństwo w imię Jezusa Chrystusa, śpiewając hymn numer———». Prezbiter zaczyna melodię. Gdy śpiew się kończy, prezbiter bierze Nowy Testament, wybiera rozdział, czyta go i objaśnia. Zwykle wybiera się fragment mniej lub bardziej związany z hymnem, który właśnie śpiewali. Gdy tylko prezbiter skończy swoje uwagi, pyta obecnych, czy mają coś do dodania. Ci, którzy chcą, korzystają z tej sposobności, by wyrazić swoje poglądy. Kobietom nie wolno objaśniać Pisma na publicznych zgromadzeniach. Po kolejnych modlitwach i śpiewaniu hymnów spotkanie zostaje zamknięte przez odmówienie przez prezbitera Modlitwy Pańskiej».” Stundyści mają zwyczaj pozostawać razem jeszcze przez mniej więcej godzinę po nabożeństwie. Jest to rodzaj spotkania towarzyskiego, podczas którego rozmawiają o swoich sprawach gospodarskich i wszelkich innych interesujących ich kwestiach. Przekazują sobie wiadomości, a każdy, kto ma gazetę lub list od któregoś z braci przebywających w więzieniu albo na wygnaniu, odczytuje go na głos. Jeśli chodzi o chrzest i Wieczerzę Pańską, w sposobie ich sprawowania przez stundystów nie ma niczego, co wymagałoby szczególnego komentarza, ponieważ rosyjscy protestanci przyjęli prosty obrządek zachodnich kościołów ewangelickich. Stundystowski obrzęd małżeństwa jest jednak pod pewnym względem wydarzeniem wyjątkowym i zasługuje na kilka słów opisu. W wyznaczonym dniu rodzice pana młodego zapraszają do swego domu prezbitera oraz swoich krewnych i przyjaciół. Gdy wszyscy goście się zgromadzą, rodzice prowadzą młodych do prezbitera i oznajmiają mu, że stojący przed nim młodzieniec i panna pragną połączyć się węzłem małżeńskim. Prezbiter zajmuje następnie miejsce przy stole i prosi pannę młodą oraz pana młodego, by stanęli przed nim. Najpierw zwraca się do panny młodej. „Ty, dziewczyno, czy z własnej nieprzymuszonej woli wychodzisz za tego młodzieńca, czy też ktoś cię do tego zmusza — rodzice albo któryś z krewnych?” Dziewczyna odpowiada: „Z własnej, dobrowolnej woli”. „A czy kochasz tego młodzieńca?” „Kocham go”. „A czy będziesz go kochać i troszczyć się o niego, gdy się zestarzeje i zachoruje?” „Będę” — odpowiada. Prezbiter zwraca się następnie do pana młodego z tymi samymi pytaniami, a gdy odpowiedzi zostają uznane za zadowalające, czyta hymn nr 84 z „Pieśni duchowych”. Hymn ten, będący w istocie modlitwą, brzmi mniej więcej tak: „Ty, Panie, stworzyłeś świat widzialny w sześć dni. Uczyniłeś człowieka i zobaczyłeś, że nie jest dobrze, by był sam. Dla niego stworzyłeś kobietę, pobłogosławiłeś ich związek miłości i nakazałeś im być płodnymi, rozmnażać się i napełniać ziemię. A teraz tych dwoje stojących przed Tobą pragnie Twojego błogosławieństwa dla swego związku. Błogosław ich, o Panie; błogosław ich życie małżeńskie. Uczyń ich szczęśliwymi i świętymi, jakimi byli nasi pierwsi rodzice w Raju”. Następnie nakazuje się pannie młodej i panu młodemu pocałować się i uścisnąć sobie dłonie. Ceremonia jest zakończona.[7] Pogrzeb stundysty jest zwykle niezwykle podniosłym nabożeństwem. Gdy ciało zostanie złożone w trumnie, przyjaciele zmarłego stają obok, a prezbiter odczytuje wspaniałe wersety z 1 Kor. 15, zaczynające się od słów: „Nie wszyscy zaśniemy, lecz wszyscy będziemy przemienieni”. Następnie trumnę wynosi się z domu, a przy drzwiach zatrzymuje się orszak, podczas gdy śpiewa się jedną lub dwie zwrotki stosownego hymnu. W drodze na cmentarz prezbiter idzie tuż za trumną, trzymając w rękach otwarty Testament. Za nim idą mężczyźni, a za nimi kobiety. Mężczyźni idą z odkrytymi głowami, bez względu na pogodę. Przy grobie prezbiter powoli recytuje: „Zaprawdę, zaprawdę powiadam wam: jeśli ziarno pszenicy wpadłszy w ziemię nie obumrze, pozostaje samo; lecz jeśli obumrze, przynosi obfity plon. Kto miłuje swoje życie, traci je; a kto nienawidzi swego życia na tym świecie, zachowa je ku życiu wiecznemu”. Następnie wygłasza krótkie przemówienie, po czym ciało zostaje spuszczone do grobu. Grobów stundystów nie oznaczają ani krzyże, ani nagrobki, a w ostatnich czasach nie wolno im grzebać zmarłych na poświęconej ziemi.